İşverenin Kendi İşyeri İçin Risk Değerlendirmesi Yapması Mümkün mü? 2016-01-06

İşverenin Kendi İşyeri İçin Risk Değerlendirmesi Yapması Mümkün mü?

  1. Musa Kamil Ekin
    ÖZET

    6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bütün işverenlere iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma sorumluluğu yüklemektedir. Esas itibariyle iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından risk değerlendirmesi faaliyetleri yürütülmektedir. Risk değerlendirmesi yapmayan veya yaptırmayan işverenlere yüksek miktarda idari para cezası uygulanmakta, işveren risk değerlendirmesi yükümlülüğünü yerine getirilmemekte ısrar ederse idari para cezası her ay uygulanmaya devam edilmektedir. Bununla beraber bazı işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmaması durumunda işyeri mühürlenerek iş kısmen veya tamamen durdurulmaktadır. Görüldüğü gibi risk değerlendirmesi yükümlülüğü yerin getirilmediği takdirde son derece ağır yaptırımlar doğuran bir sorumluluktur. Bilindiği gibi 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri ile kamu işyerlerinin 01.07.2016 tarihine kadar iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi istihdam etme zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu noktada en sık akla gelen soru uzman ve hekim istihdam etmeksizin işveren veya işveren vekilinin kendi işyeri için risk değerlendirmesi yapmasının mümkün olup olmadığıdır.

    GİRİŞ

    6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “İşverenin Genel Yükümlülüğü” başlığı altındaki 4’üncü maddesinde ve “Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma” başlığı altındaki 10’nuncu maddesinde kamu ve özel sektör ayrımı olmaksızın bütün işverenlere risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğü verilmiştir. Genel olarak işveren risk değerlendirmesini işyerinde istihdam ettiği iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimine yaptırmakta veya dışarıdan hizmet alarak yüksek miktarda ücret karşılığı söz konusu yükümlülüğünü yerine getirmektedir. 6331 sayılı Kanunu’nun “İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri” başlıklı 6’ıncı maddesine göre işverenin “belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması hâlinde, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak, bu hizmetin yerine getirilmesini kendisi üstlenebilir. Belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olmayan ancak 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyeri işverenleri veya işveren vekili tarafından Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik muayeneler ve tetkikler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini” kendi yürütebileceği belirtilmiştir. Bu kapsamda işveren veya işveren vekilinin bir iş sağlığı ve güvenliği hizmeti olan risk değerlendirmesi yapabilmesi için iki yol mevcuttur. Bunlarda birisi işverenin belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması şartı ile kendi hazırlaması veya belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olmaması durumunda işyerinde 10’dan az çalışanı bulunuyor ve az tehlikeli sınıfta yer alıyorsa Çalışma Bakanlığınca ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartı ile kendi hazırlamasıdır.

    İşveren veya İşveren Vekilinin Belirlenen Niteliklere ve Gerekli Belgeye Sahip Olması Hâlinde Risk Değerlendirmesi Yapması

    İşveren veya işveren vekilinin risk değerlendirmesi yapabilmesi için iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi belgesine sahip olması ve sahip olduğu belgenin işyerinin tehlike sınıfına uygun olması gerekmektedir. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 6’ıncı maddesine göre risk değerlendirmesi “işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilir”. İşveren gerekli belgeye sahip olması durumunda söz konusu ekipte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekiminin görevlerini yürütebilir.

    İşveren veya işveren vekilinin iş güvenliği uzmanı sertifikası alması için aşağıdaki şartlardan birisini sağlaması ve mevzuatta gerekmesi halinde eğitim alarak Çalışma Bakanlığınca yapılacak veya yaptırılacak olan sınavı geçmesi gerekmektedir.

    • Mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakülte mezunu olma
    • Teknik öğretmen, fizikçi, kimyager veya biyolog unvanına sahip olma
    • Üniversiteleriniş sağlığı ve güvenliği lisans veya ön lisans programı mezunu olma
    • Çalışma Bakanlığının ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişi olma
    Aynı şekilde işveren veya işveren vekilinin hekim olması durumunda gerekli şartları sağlayıp işyeri hekimliği belgesini alması halinde risk değerlendirmesi ekibinde işyeri hekiminin görevlerini yürütebilir.

    İşveren veya İşveren Vekilinin İş Güvenliği Uzmanı veya İşyeri Hekim Belgesine Sahip Olmaması Hâlinde Risk Değerlendirmesi Yapması

    6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 6’ıncı maddesine göre 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde işveren veya işveren vekili iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütebilir. Bu kapsamda İşyerlerinde İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerine İlişkin Yönetmeliğinin hükümleri dikkate alınması gerekmektedir. 10’dan az çalışanı bulunan az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinin işveren veya işveren vekillerinin risk değerlendirmesi yapabilmeleri için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenmiş eğitimleri alması şarttır. Eğitim programları açık öğretim yoluyla düzenlenmekte ve söz konusu yönetmeliğin Ek-1’de belirtilen asgari konuları içermelidir. İşveren veya işveren vekili Çalışma Bakanlığı ile protokol yapmış olan üniversitelerden gerekli eğitimleri aldıktan sonra aynı üniversitelerce sınava tabi tutulur. Söz konusu sınavdan işveren veya işveren vekillerinin başarılı olabilmesi için 50 ve üzeri not alması gerekir. Eğitim tamamlama belgesi alan işveren veya işveren vekilleri İSG-KATİP üzerinden sisteme kaydolmaları takdirde kendi işyerleri için risk değerlendirmesi yapabilirler.

    Risk Değerlendirmesi Yapılmaması Durumunda Ortaya Çıkan Hukuki Sonuçlar

    Risk değerlendirmesi yapmayan veya yaptırmayan işverenlere yüksek idari para cezaları uygulanmakta hatta bazı işyerlerinde işin durdurulması yaptırımı uygulanmaktadır. Risk değerlendirmesi yapmayan işverene 3700 TL idari para cezası uygulanmakta eğer işveren risk değerlendirmesi yapmamakta ısrar ederse her ay 5.550 TL idari para cezası uygulanmaya devam etmektedir. Bilindiği gibi 6645 sayılı torba yasa ile yapılan düzenleme ile 6331 sayılı kanunda yer alan idari para cezaları işyerinin tehlike sınıfına ve istihdam ettiği çalışan sayısına göre belli oranlarda arttırılarak uygulanmaktadır. Bu kapsamda aşağıda işyeri tehlike sınıfı ve çalışan sayışına göre işverene ne kadar idari para cezası uygulanacağı tablo halinde verilmiştir.[​IMG]

    50’den fazla çalışanı bulunan ve çok tehlikeli sınıfta yer alan bir işyerine risk değerlendirmesi yükümlülüğünü yerine getirmediği durumda 11.100 TL idari para cezası öngörülmekte, eğer risk değerlendirmesi 2015 yılı boyunca yerine getirilmemeye devam ederse 16.650TLx12=199.800 TL idari para cezası toplamda 210.900 TL idari para cezası uygulanmaktadır. Görüldüğü gibi 6331 sayılı Kanun risk değerlendirmesi yapmayan işverene son derece yüksek idari para cezaları öngörmektedir. İdari para cezalarının yanı sıra söz konusu Kanunu’nun 25’inci maddesi kapsamında risk değerlendirmesi yapmayan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, işin tamamen durdurulması söz konusudur.

    SONUÇ

    Risk değerlendirmesi işyerinde yürütülecek iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının belkemiği niteliğindedir. Esas itibariyle alınması gereken önlemler risk değerlendirmesi raporuna paralel bir şekilde planlanmalı ve uygulanmalıdır. Şüphesiz ki sadece mevzuattan kaynaklanan bir yükümlülükten kurtulmak amacıyla hazırlanan özensiz ve asgari gerekleri karşılamayan bir risk değerlendirmesi, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önüne geçilmesinde yeterli olmayacak ve işyerine sadece zaman ve para kaybı getirecektir. Hem iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla mücadele noktasında hem de risk değerlendirmesi yükümlülüğü ile ilgili göreceli olarak ağır idari yaptırımlardan kaçınmak noktasında işverenlerce risk değerlendirmesi yükümlülüğünün ciddiyetle yerine getirilmesi gerekmektedir. İşveren risk değerlendirmesini genellikle yüksek ücret karşılığı risk değerlendirmesini işyerinde istihdam ettiği iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimine yaptırmakta veya OSGB’lere hazırlatmakta ve bunun karşılığı olarak bazen özensiz ve dikkatsizce hazırlanmış risk değerlendirmeleri ile karşılaşmaktadır. Bu nokta işveren veya işveren vekilinin gerekli vasıfları kazanarak kendi işyerleri için risk değerlendirmesi yapması hem maddi olarak hem de risk değerlendirmesinin amacına uygun hazırlanması noktasında büyük kazanımdır.

    Recep GÜNER