Tehlike İletişiminde Güvenlik ve Sağlık İşaretleri – III 2016-03-01

Tehlike,Güvenlik,Sağlık

  1. Musa Kamil Ekin
    Tehlike İletişiminde Güvenlik ve Sağlık İşaretleri – III

    “ABD’nin, Ulusal Yangından Korunma Birliği’nin (National Fire Protection Association – NFPA) 704 numaralı, Acil Durum Müdahalesi İçin Maddelerin Tehlikelerinin Tanımlanmasına Yönelik Standart Sistem (Standart System fort the Identification of the Hazards of Materials for Emergency Response) isimli standardı, kimyasalların işaretlenmesine yönelik basit bir yöntem tanımlayarak, tehlike iletişimini kolaylaştırmıştır.”

    Ulusal mevzuatımıza göre etiketlerde, ambalajlarda ve iş yerlerinde kullanılacak güvenlik ve sağlık işaretlerinin özelliklerini araştırdık. Ülkemizde özellikle ABD menşeli firmaların kullandığı bu sistem, ABD’de aslen itfaiyeciler, acil müdahale ve tıbbi yardım ekipleri için geliştirilmiştir. Solvent ve kimyasal depolama tesisleri, boya ve kimyasal üretim tesisleri, kimyasal madde depoları gibi yerler için etkili bir yöntem olduğu söylenebilir.

    Kimyasalların işaretlenmesine yönelik basit bir yöntem tanımlayarak, tehlike iletişimini kolaylaştırmıştır. Bu sistemde tehlike iletişiminin temeli, renk ve rakamlara dayanmaktadır. Bir kimyasalın sağlık üzerindeki etkisi mavi, yanıcılık özelliği kırmızı, kimyasal kararlılığı sarı ile belirtilmektedir. Kimyasalın tehlikelilik derecesini aktarmak için de 0 ile 4 arasında bir derecelendirme geliştirilmiştir. Sistemin temelini oluşturan renk ve rakamlar, elmas ya da baklava dilimi şeklindeki bir dörtgende kullanılarak işaret tamamlanmaktadır.

    NFPA 704’te dikkat edilmesi gereken ayrıntılar aşağıdaki gibi sıralanmıştır:


    **Sağlık tehlikesini belirten rakam daima saat 9 pozisyonunda olmalıdır.

    **Yanıcılık derecesine ait rakam saat 12 pozisyonunda olmalıdır.

    **Kimyasalın kararlılık derecesine ilişkin rakam saat 3 pozisyonunda olmalıdır.

    **Her rakam ait olduğu dörtgenin merkezinde yer almalıdır.

    **Saat 6 pozisyonundaki bölüm, maddeye ilişkin özel tehlikeler için ayrılmıştır ve bir renkle tanımlanmamıştır.


    Bir alan, bina ya da depoda birden fazla kimyasal bulunduğu zaman işaretlemenin nasıl yapılacağına dair standart aşağıdaki 3 yöntemi önermektedir.

    1.Birleşik İşaretleme Yöntemi: Birçok kimyasalın bulunduğu alan, bina ya da bölümlerde tek bir işaret levhası ile işaretleme yapılabilir. Bu durumda tehlike derecelerinde en yüksek olanları elmas biçimli işarete yazılır.

    2.Tekil İşaretleme Yöntemi: Az sayıda kimyasalın bulunduğu alan, bina ya da bölümde her kimyasal için ayrı işaretleme yapılabilir. Bu durumda işaretin altına ilgili kimyasalın ismi yazılmalıdır.

    3.Karma İşaretleme Yöntemi: Ufak oda ya da bölümlerin bulunduğu binaların / alanların girişine birleşik işaretleme yöntemi ile işaretleme yapılırken, oda ya da bölümlerin girişine, konteyner vb.’lerine, tekil işaretleme yöntemi ile işaretleme yapılabilir.

    Her renk için geçerli olan rakamsal derecelendirme şekillerdeki (2, 3, 4, 5) gibidir.

    Sağlık Tehlikesi

    4 Çok kısa süreli maruziyette, ölüm ya da kalıcı zarar etkisi,

    3 Çok kısa süreli maruziyette, kalıcı ya da iyileştirilebilir zarar etkisi,

    2 Şiddetli ya da sürekli maruziyette, geçici acizlik ya da kalıcı hasar,

    1 Maruziyet sonucu tahriş eder ya da ufak kalıcı hasar bırakır.

    0 Yangın maruziyetinde, açığa çıkma kapasitesinin sıradan yanıcılarla aynı ağırlıkta olduğu durum.

    NFPA 704 İşaretleme Sistemi’nde sağlık tehlikesi için geçerli olan rakamsal değerlendirme.

    Yanıcılık Tehlikesi

    4 Normal basınç ve sıcaklıkta çık hızlı buharlaşabilir ya da normal koşullarda havada yanıcı buharları hazır bulunur.

    3 Tüm ortam koşullarında tutuşabilen katı ve sıvılar

    2 Tutuşması için biraz ısıtılmalı ya da görece yüksek sıcaklığa maruz kalmalıdır.

    1 Tutuşması için öncelikle ısıtılması gerekmektedir.

    0 Tutuşmaz.

    NFPA 704 İşaretleme Sistemi’nde yanıcılık tehlikesi için geçerli olan rakamsal değerlendirme

    Kararsızlık

    4 Normal basınç ve sıcaklıktaki reaksiyonlarda kolaylıkla patlar ya da patlayıcı karışım oluşturur.

    3 Patlamaya ya da patlayıcı karışım oluşturmaya eğilimlidir. Patlaması için çok kuvvetli bir başlangıç kaynağı; önceden ısıtılması ya da suyla reaksiyona girmesi gerekir.

    2 Normal koşullarda kararsızdır ve hızlıca şiddetli ayrışmaya uğrar, ancak patlayıcı değildir. Suyla şiddetli tepkime verir ve patlayıcı karışım oluşturabilir.

    1 Normalde kararlıdır ancak sıcaklık ve basınç yükselmelerinde suyla enerji açığa çıkaran tepkime verir.

    0 Normal koşullarda kararlıdır. Suyla tepkime vermez.

    Şekil 4: NFPA 704 İşaretleme Sistemi’nde kimyasal kararsızlık tehlikesi için geçerli olan rakamsal değerlendirme

    Özel Tehlikeler

    Kimyasalın özel tehlikeleri hakkında dipnotları içerir. NFPA 704 sadece iki tehlike için sembol kullanılmasına izin vermiştir.

    OX: Oksitleyici, yanmayı çok hızlı bir şekilde arttırır.

    W: Yangın anında su kullanılmaz.

    ACID pH’ı 7’den düşük olan asitler

    ALK Bazlar. pH’ı 7’den büyük olanlar.

    COR Aşındırıcı malzeme (Asit ya da baz olabilir.)

    **Aşındırıcılar için kullanılabilecek bir diğer sembol.

    **Çok zehirli kimyasal madde

    **Radyoaktif materyal

    **Patlayıcı

    NFPA 704 İşaretleme Sistemi’nde özel tehlikeler için geçerli olan değerlendirme

    *NFPA 704 işaretlemesinin boyutu, işaretin görülmesini istediğimiz uzaklıkla ilişkili olarak değişmektedir.

    İşaret levhasının ve rakamların boyutu

    Standardın 2007 düzenlemesinde verilen ölçüler şekil 6’daki gibidir:

    Rakam Ölçüleri (mm)

    H………..W……….T…………A…………B

    25………18……….4……….64………..32

    51………36………. 8………127……….64

    76……… 53……… 12…….191……….96

    102………71………16…….254……….127

    152………107…….24………381…….191

    NFPA 704 standardının 2007 düzenlemesinde verilen ölçüler

    İşaretlemesi yapılacak olan kabın hacmi 3,78 litreden küçükse, kullanılacak levha küçültülebilir. Küçültme işleminde aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

    Küçültme işlemi orantılı olmalıdır.

    Kullanılan renkler sabit kalmalıdır.

    Dörtgenin dikey ve yatay boyu 25 mm’den küçük olamaz.

    Kullanılan rakamlar 32 mm’den küçük olamaz.

    NFPA 704 işaretlemesinin boyutu, işaretin görülmesini istediğimiz uzaklıkla ilişkili olarak değişmektedir. Tablo 1’de bu değerler yer almaktadır.

    İşaretin görülebileceği uzaklık (m) Tehlike derecesine ait rakamın boyu (mm)

    15,24………………………………………………………………………25

    22,86……………………………………………………………………….51

    30,48………………………………………………………………………76

    60,96………………………………………………………………………102

    91,44………………………………………………………………………152

    NFPA 704 işaretlemesinde uzaklık – boyut ilişkisi