Kompresörlerde Iş Sağlığı Ve Güvenliği

Konu, 'Basınçlı Kaplarda Emniyet' kısmında Fatih Özcan tarafından paylaşıldı.

  1. Fatih Özcan

    Fatih Özcan Site Kurucusu Site Kurucusu

    Mesajlar:
    1.105
    Kompresörler hava desteği sağlamak amacı ile pnömatik çalışma sistemlerde kullanılmaktadır. Kompresörlerin genel ilkesi dışarıdan aldığı havayı daha yüksek basınçlarda kullanıma sunmaktır.

    İşletmenin ihtiyacından yüksek değerlerde basınçlı kompresör seçmek, ekonomik olarak büyük kayıplara neden olur. Kaliteli bir kompresör, kullanım süresi içinde en düşük elektrik enerjisi ile en verimli havayı elde eder. Basınçlı havası kesilen bir işletme, elektrik enerjisi kesilmiş gibidir.
    1.png

    Kompresör Dairesi

    Kompresörler için işletmelerde kompresör dairesinin yapılması kompresörün daha sağlıklı, uzun ömürlü ve sorunsuz çalışması için gereklidir. Aşağıda tipik bir yerleşim şeması gösterilmiş olup kompresör etrafında yaklaşık 1 m boşluk bırakılması gerekmektedir. Bu oda mümkün olduğunca baca gazlarından ve dış ortamda bulunan kirli havadan, tozdan arındırılmalıdır.

    2.png

    Kompresör Debisinde Dalgalanma (Surging)
    Bir kompresör büyük miktarlarda gaz kullanılan yüksek kapasiteli bir sisteme bağlı olsun. Kompresör çalışmaya başladığı zaman sistemin gaza olan büyük ihtiyacı dolayısıyla çıkıştaki direnç çok azdır. Bu anda kompresör azami kapasitesinde çalışır. Ancak sistem kompresörün bastığı tüm gazı kullanamıyorsa giderek sistemin basıncı artar ve çıkıştaki direnç büyür. Eğer sistem, kompresör tarafından basılan gazdan daha az miktarda gaz kullanmaya devam ederse gaz akışını devam ettirmek ile bir kg gaz başına harcanan iş artar. Basma yüksekliği büyür ve sonunda kompresörün azami basma yüksekliğine ulaşır. Bu anda güvenlik amacıyla prosestat akışı durdurur. Akış durunca kompresördeki basınç, sistem basıncının altına düşer. Gaz, sistemden kompresöre doğru akmaya başlar. Bir miktar gaz kompresörden geri kaçtıktan ve sistemde kullanıldıktan sonra sistem basıncı tekrar düşer. Kompresör tekrar sisteme gaz basmaya başlar. Bir süre sonra akış tekrar durur ve geri akış başlar. Gazın bu şekilde ileri geri akışı olayına dalgalanma(surging) denir. Dalgalanma, kompresör yüksek basınçta ve minimum kapasitesinin altında çalışmaya zorlandığı zaman meydana gelir. Dalgalanmanın meydana getirdiği hızlı geri dönüşler, kompresör ve borularda şiddetli titreşimlere sebep olur. Kompresör hasarlanabilir.

    KOMPRESÖRLERDE BAKIM VE PERİYODİK KONTROL
    İşletmelerin daha verimli çalışabilmesi için bütün iş ekipmanlarının her zaman çalışmaya hazır ve arızasız durumda olması gerekmektedir. Ekipmanların (makine, takım, alet, tezgâhların vb) sorunsuz, güvenli ve uzun süreli çalışması için bakımlarının ekipmanın üreticisin belirlediği doğrultuda düzenli olarak yapılması gerekmektedir. Ayrıca piyasa rekabeti, makine ve tesislerin daha verimli kullanılması için işletmeleri zorlamaktadır.

    Ülkemizde 6331 sayılı kanunla düzenlenen iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı işverenlere bu konuyla ilgili bazı yükümlülükler getirmektedir. İlgili kanun gereği çıkarılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık Ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinin 6. Maddesinin ”b” bendinde iş ekipmanlarının düzenli bakımlarının yapılması şarta bağlanmıştır. Ayriyeten aynı yönetmeliğin 7. maddesinde iş ekipmanının güvenliğinin kurulma ve montaj şartlarına bağlı olduğu ve iş ekipmanının tehlike yaratabileceği durumlarda iş ekipmanının periyodik kontrolünün yapılması gerektiği hükme bağlanmıştır.

    Kompresör Bakımı
    Kompresörlerin bakımları ilgili mevzuat gereğince günlük, haftalık, aylık, üç aylık, altı aylık veya benzeri periyotlarla ilgili standartlarda belirlenen veya imalatçının belirlediği şekilde, imalatçı tarafından yetkilendirilmiş servislerce veya işyeri tarafından görevlendirilmiş kişilerce yapılır. Günlük, haftalık, aylık, üç aylık ve benzeri düzenli aralıklarla yapılan muayeneler ile tüm bakım ve onarımlar kayıt altına alınır. Kayıt altına alınan kontrol sonuçları iş ekipmanı kullanıldığı sürece ve yetkililer her istediğinde gösterilmek üzere uygun şekilde saklanır.

    Kompresör Bakımı Nasıl Yapılır
    Genel olarak bakım yapılmadan önce şunları yapmak gerekir;
    • Bakım yapmadan önce ana şalterden bütün enerji kesilir,
    • Kompresör çalışır iken kesinlikle herhangi bir kapak açılmaz ve herhangi bir parça çıkarılmaz,
    • Kompresör içerisindeki bütün basınçlı havanın boşaldığından emin olunur.
    Günlük Bakım önerileri;
    • Kompresör’ü çalıştırmadan önce mutlaka yağ seviyesi kontrol edilir.
    • Yağ seviyesi yeterli değil ise yağ eklenir.
    • Sürekli olarak yağ ekleniyorsa makinede bir sorun olduğu var sayılabilir.
    Haftalık Bakım önerileri;
    • Yağ Deposunda biriken su boşaltılır.
    • Yağ seviyesini kontrol edilir.
    • Radyatör petekleri temizlenir.
    • Toz filtresi mümkün olduğunca temizlenir.
    • Emiş filtresi mümkün olduğunca temizlenir.
    Kompresör ve Hava Tankının Periyodik Kontrolü
    Kompresörlerin ve hava tanklarının periyodik kontrollerinin yapılmasının gerekliliği 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği çıkarılmış olan İş Ekipmanlarının Sağlık ve Güvenlik Şartları yönetmeliğinin “Basınçlı Kap ve Tesisatlar” üst başlığı altında ve “Basınçlı Hava Tankları” alt başlığı altında hükme bağlanmıştır.

    Bu bağlamda; Seyyar veya sabit kompresör hava tankları ile basınçlı hava ihtiva eden her türlü kap ve bunların sabit donanımının periyodik kontrolünün yapılması gerekmektedir.

    Yönetmeliğin bu hükmünü yanlış yorumlayarak sadece hava tankının periyodik kontrolünü yapan, kompresöre periyodik kontrol yapılmasının zorunlu olmadığı yaklaşımıyla periyodik kontrol yapan ve rapor düzenleyen kişiler ve firmalar bulunmaktadır.

    Bu yaklaşım yanlış bir yaklaşımdır. Kompresörlerin kendi bünyesinde emniyet ventili olan basınçlı bölümleri bulunmaktadır. Hem bu sebeple hem de kompresörün ayarlanan basınç aralıklarında düzgün çalışıp çalışmadığının tespiti sebebiyle periyodik kontrol yapan kişiler tarafından kontrol edilmelidir.

    3.png

    Kompresör ve hava tankının periyodik kontrolünün İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Madde 5 Ek III (2,1)’de belirtildiği üzere hidrostatik olarak yapılması esastır. Hidrostatik olarak test yapılmasının gereği sıvıların sıkıştırılamaması ve test esnasında basıncı tutma özelliğini kaybetmiş basınçlı kabın olası bir kazaya meydan vermemesidir.

    Kompresör ve hava tankının hidrostatik testi işletme kapasitesinin 1,5 katı ile en geç yılda bir defa yapılır. Periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler tarafından yapılan kontroller sonucunda kayıt numarası bulunan periyodik kontrol raporu düzenlenir. Düzenlenen belgeler iş ekipmanının kullanıldığı sürece saklanır.

    Düzenlenen raporda kompresör ve hava tankının kullanımında bir sakınca olmadığının belirtilmesi gerekmektedir. Raporda uygunsuzluk bulunması ve bu uygunsuzluk giderilmeden kompresörün ve hava tankının kullanılmaması gerektiğinin belirtilmesi durumunda, bu hususlar giderilinceye kadar kompresör kullanılmaz. Söz konusu eksiklikler giderildikten sonra ekipmanın güvenle kullanılacağını belirten ikinci bir rapor düzenlenir.

    Periyodik Kontrol Yapmaya Yetkili Kişiler Ve Periyodik Kontrol Kayıt Numarası
    İlgili standartlar aksini belirtmedikçe işletme kapasitesinin 1,5 katı ile en geç yılda bir defa kompresör ve hava tankının periyodik kontrolü makine mühendisi, makine teknikeri veya yüksek teknikeri tarafından yapılır. Yönetmelik kapsamında periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerin bilgilerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına elektronik ortamda kayıt yaptırmaları gerekmektedir.

    Periyodik kontrol raporlarında kayıt numarası bulunması gerekmektedir. Yukarıda belirtilen bilgilerini bakanlığa bildiren kişilere verilecek kayıt numaraları, yetkili kişiler tarafından düzenledikleri periyodik kontrol raporlarına eklenmelidir.

    25.04.2016 tarihinde İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Madde 16’da belirtildiği üzere yukarıda belirtilen kayıt numarasının periyodik kontrol raporlarında bulundurulması yürürlülüğe girecektir.

    Periyodik Kontrol Raporunda Bulunması Gereken Bölümler
    a) Genel bilgiler: Bu bölümde işyerinin adı, adresi, iletişim bilgileri (telefon, faks, elektronik posta adresi, internet sitesi ve benzeri), periyodik kontrol tarihi, normal şartlarda yapılması gereken bir sonraki periyodik kontrol tarihi ve gerekli görülen diğer bilgilere yer verilir.

    4.png

    b) İş ekipmanına ait teknik özellikler: Raporun bu bölümünde periyodik kontrole tabi tutulacak iş ekipmanının adı, markası, modeli, imal yılı, ekipmanın seri numarası, konumu, kullanım amacı, CE işaretinin bulunduğu ve gerek görülen teknik özelliklere yer verilir.

    c) Periyodik kontrol metodu: İlgili standart numarası ve adı, periyodik kontrol esnasında kullanılan ekipmanların özellikleri ve diğer bilgiler belirtilir.

    5.png

    ç) Tespit ve değerlendirme: Raporun bu bölümünde iş ekipmanının teknik özellikleri karşılayıp karşılamadığı hususu ile ilgili standart ve teknik literatürde yer alan sınır değerlere uygun olup olmadığı kıyaslanarak değerlendirilir. Periyodik kontrolde uygulanan test ve diğer işlemlere ilişkin bilgilere yer verilir.

    6.png

    d) Test, deney ve muayene: İş ekipmanının periyodik kontrolü esnasında yapılan test deney ve muayene sonuçları belirtilir.

    e) İkaz ve öneriler: Yapılan periyodik kontrol sonucunda iş sağlığı ve güvenliği yönünden uygun bulunmayan hususların belirlenmesi halinde, bunların nasıl uygun hale getirileceğine ilişkin öneriler ile bu hususlar giderilmeden iş ekipmanının kullanımının güvenli olmayacağı belirtilir.

    7.png

    f) Sonuç ve kanaat: Raporun bu bölümünde kompresör ve hava tankının varsa tespit edilen ve giderilen noksanlıklar açıklanarak, bir sonraki periyodik kontrole kadar geçecek süre içerisinde görevini güvenli bir şekilde yapıp yapamayacağı açıkça belirtilir.

    g) Onay: Bu bölümde periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişinin/kişilerin kimlik bilgileri, mesleği, diploma tarihi ve numarasına ilişkin bilgiler, Bakanlık kayıt numarası ile raporun kaç nüsha olarak düzenlendiği belirtilerek, imza altına alınır.

    8.png

    KOMPRESÖR VE HAVA TANKININ TESPİT VE DEĞERLENDİRMESİNİN YAPILIŞI
    • Kullanım talimatı ve acil durum ikazları kompresör dairesinde bulunmalıdır.
    9.png
    • Kompresörün bulunduğu ortamda yanıcı patlayıcı veya gereksiz malzeme istiflemesi yapılmamalıdır.
    • Hava tankı, kompresör, kurutucu, şartlandırıcı ve hava tesisatı borularının yerleşimi ekipmanların gövdesinin tamamına erişmeyi ve müdahale etmeyi sağlayacak şekilde olmalıdır.
    10.png
    • Kompresörün temiz hava emmesi sağlanmış olmalıdır. Hava filtresi düzenli aralıklarla kontrole edilerek temiz durumda olması sağlanmalıdır.
    11.png
    • Kompresör ve hava tankının sistemdeki titreşimlerin bağlantılarına zarar vermesi için uygun şekilde yere sabitlenmesi lazımdır.
    12.png
    • Kompresörün basınç ayarlama sistemi (presestat) kompresörü ayarlanan basınç aralıklarında çalıştırmalıdır. Kompresörün motoru ayarlanan basınca ulaşıldığında boşa geçmesi veya durması gerekmektedir.
    13.png
    • Kompresör ile hava tankı arasında çek valf bulunmalıdır. Çek valf tesisatlarda akışkanın tek taraflı akmasını sağlayan vanadır. Çek valfın kompresörün çalışmadığı zamanlarda havanın geri gelerek kompresörü bozmasını engeller.
    Sistemde iki ve daha fazla kompresör bulunması ve hava tankına tek boru ile ulaşılması durumda her kompresörün çıkışında çek valf bulunması gerekmektedir.
    14.png
    • Kompresörde meydana gelebilecek elektrik arızalarına ve gövde kaçaklarına karşı kompresörün tali panosunda kaçak akım rölesi veya kompresör gövdesinden topraklama bulunmalıdır.
    15.png
    • Kompresör ve hava tankı olası bir patlamada çalışanlara ve çevreye zarar vermeyecek şekilde işletme dışında bulunması gerekmektedir. Kompresör ve hava tankı işletme dışarısında konumlandırılamaması halinde patlamaya dayanaklı bir bölme içerisinde bulundurulmaları gerekmektedir.
    16.png
    • Hava tankında ve kompresörde kalıcı bir deformasyon (yama kaynağı, çarpıklık, eziklik, korozyon, üst üste binmiş kaynak vb.) bulunmaması gerekmektedir.
    • Emniyet ventili hava tankına doğrudan bağlı (tank ile emniyet ventili arasında bağlantıyı kesecek engeller bulunmamalıdır) ve ayarlanabilir ise ayarı bozulmalara karşı korunaklı olmalıdır.
    17.png
    • Hava tankında blöf musluğu bulunmalıdır. Blöf musluğu tankta biriken su ve pisliklerin dışarı atılmasını sağlar. Ayriyeten tank üzerinde bulunan cihaz, gösterge, vana, blöf vanası veya tesisat borularının durumu ve bağlantıları uygun olmalıdır.
    18.png
    • Hava tankının üzerinde iç basıncı gösteren manometre bulunmalıdır. Manometre uzaktan görülebilecek ve okunacak büyüklükte olmalıdır. Manometrenin basınç gösterge kadranı işletme kapasitesinin 2 katı büyüklükte olmalıdır.
    • Manometrelerin doğru gösterip göstermediği kalibrasyonlu test manometresi ile kontrol edilmelidir. Manometre üzerine bir çizgi ile işletme basıncı işaretlenmelidir.
    19.png

    Hava Tankının Hidrostatik Testinin Yapılışı
    • Hava tankının içindeki bütün hava boşaltılır.
    • Hava tankının emniyet ventili sökülür.
    • Hava tankının basınçlı hava çıkışı köreltilir.
    • Tankın içerisine hava kalmayacak şekilde su ile doldurulur.
    20.png
    • Tank üzerine test pompası bağlanır.
    • Test pompası ile tank basıncı işletme basıncının 1,5 katına kadar basınçlandırılır.
    21.png
    • Tank 30 dakika süreyle işletme basıncının 1,5 katında bekletilir. Bu süre zarfında basınçta herhangi bir düşme olup olmadığı kontrol edilir.
    • Tankın manometresi ile test pompasının manometresinin aynı değeri gösterip göstermediği kontrol edilir.
    • Emniyet ventilinin işletme basıncının 1,1 katı ile açıp açmadığının kontrolü yapılır.
    22.png
    • Tankta herhangi bir su sızıntısı, çek valften kaçırma, herhangi bir deformasyon ve emniyet ventilinde herhangi bir sıkıntı gözlenmez ise kompresör ve hava tankı eski durumuna getirilerek çalışmaya hazır halde bırakılır.
    PERİYODİK KONTROL RAPORLARINDA BULUNAN MUHTEMEL NOKSANLAR

    Kompresör ve hava tankının genel kontrolleri ve basınç testi yapıldıktan sonra periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından işverene verilen raporda bazı eksiklikler bulunabilmektedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4,2 maddesinde “İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluğu ortadan kaldırmaz” denilmektedir. Bu sebeple işverenlerin kendilerine sunulan periyodik kontrol raporlarını kontrol ederek eksik kalan hususları giderilmesini istemesi gerekmektedir.

    Kompresör ve hava tankının periyodik kontrol raporunda bulunması muhtemel eksiklikler aşağıda belirtilmiştir.
    • Kompresör ve hava tankının işletme içerisinde bulunduğu yer rapora işlenmemektedir. Ekipmanın yerleşim yerinin yazılması olası bir kaza durumunda kompresör ve hava tankının yerinin değişip değişmediği konusu açıklığa kavuşturacaktır.
    • Kompresör ve hava tankının etiketinde yazan teknik özellikleri rapora işlenmemektedir.
    • Periyodik kontrolün hangi standarta dayanarak yapıldığı belirtilmemektedir.
    • Kompresör ve hava tankının üzerinde “CE” işaretlemesinin olup olmadığı raporda belirtilmemektedir. CE işareti iş ekipmanının imalatında dünya normlarına uygun kalite ve standartlarda malzeme kullanıldığını belirtmektedir.
    • Periyodik kontrol raporlarında şablon olarak kullanılan tespit ve değerlendirme bölümlerindeki bilgiler doldurulmamaktadır.
    23.png
    • Hava tankının periyodik kontrolünün hidrostatik olarak yapıldığı belirtilmemektedir.
    • Hidrostatik testin hangi şartlar altında kaç derece su kullanarak, kaç bar basınç altında ve kaç dakika süreyle yapıldığı açık olarak yazılmamaktadır.
    • Raporun kompresör ve hava tankının kullanımında herhangi bir sakınca olmadığının belirtildiği sonuç bölümü boş bırakılmaktadır.
    • Periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin kimlik bilgisi, mesleği ve diploma numarası raporda bulunmamaktadır.
    • Raporda yetkili kişinin imzası bulunmamaktadır. Raporda kontrolü yapmaya yetkili personel yerine bağlı olduğu şirketin sorumlusunun imzası bulunmaktadır.
    Örnek Kompresör Kazaları


    Kaynak : Kompresör - İş Sağlığı ve Güvenliği Tedbirleri
     
    Orhan YILMAZ bunu beğendi.
  2. noname

    noname isgTR Üyesi

    Mesajlar:
    26