Makine Ve Tezgahlar

Konu, 'İş Ekipmanlarında Emniyet' kısmında Fatih Özcan tarafından paylaşıldı.

  1. Fatih Özcan

    Fatih Özcan Site Kurucusu Site Kurucusu

    Mesajlar:
    1.105
    Bu yazıda daha çok metal sanayinde kullanılan hareketli aksamlarının açıkta bulunabilen ve iş kazalarına sebep olan makine ve tezgâhlardan bahsedilecektir. Bu makine ve tezgâhlar; torna, freze, matkap, şerit testere, daire testere, taşlama motoru gibi ya işlenecek parçayı döndürerek ya da işleyecek olan makine parçasını döndürmek suretiyle üretim yapan, her halükarda açıkta hızla dönen bir ya da birkaç parçasının olmasından dolayı tehlike arz eden makine ve tezgahlar için ne gibi koruyucular kullanılarak güvenlik önlemleri alınabileceği anlatılacaktır.

    1. Torna
    Torna tezgâhı, silindirik parçaları işlemeye yarayan bir makinedir. İşlenecek olan parça, tezgâhın ayna denilen bölümüne bağlanarak döndürülür ve kalem denilen takım, parçaya değdirilip üzerinde yavaşça ilerletilerek talaş kaldırılır.

    Torna tezgâhında en büyük riski dönen parça olan ayna oluşturmaktadır. Hızla dönen aynaya el, kol ve hatta tüm vücudun kaptırılması riski vardır. Torna tezgâhında ayna koruyucusu kullanılması şarttır.

    Aynanın üzerine açılıp kapanabilen bir koruyucu yapmak mümkündür. Bu sayede işlenecek parçayı aynaya bağlama sırasında koruyucu engel teşkil etmiş olmaz. En güvenli yöntem ise kilitlemeli bir koruyucu kullanarak operatörün, aynanın üzerinde bulunan koruyucuyu kapatmadan tezgahın çalışmasına engel olmaktır. Basit bir siviç sistemiyle bunu yapmak mümkündür.
    1.jpg

    Şekil 2. Koruyuculu Bir Torna Tezgâhı.

    Torna tezgâhlarında bulunan diğer bir tehlike ise işlenen parçadan kalkan talaşların sıçramasıdır. Bunun için de Şekil 2’de görüldüğü gibi operasyon noktasını görmeyi engellemeyen hareketli şeffaf siperlikler kullanılmalıdır. Eğer tezgâhın arka tarafı diğer çalışanların bulunabileceği bir yere bakıyorsa, burası da sabit bir koruyucu siper ile talaş sıçramasını engelleyecek şekilde kapatılmalıdır.

    Bütün bu önlemlerin yanında tezgâhta hareket iletimi sağlayan şaft, mil, kayış-kasnak mekanizması gibi açıkta çalışan parçalar bulunuyorsa bunların da sabit koruyucular ile uygun bir şekilde kapatılması gerekmektedir.

    2.jpg
    Şekil 3. Koruyuculu Bir Matkap Tezgâhı.

    3.jpg
    Şekil 4. Koruyuculu Bir Freze Tezgâhı.

    Freze ve matkap tezgahları için en uygun koruyucular, ayarlanabilir koruyuculardır. Şekil 3’de matkap için ayarlanabilir koruyucu örneği görülmektedir.

    Frezede operasyon noktası için ayarlanabilir koruyucu kullanmak yine de tek başına yeterli olmayabilir. Koruyucu ile iş parçası arasında bir miktar boşluk bırakmak gerektiğinden, bu boşluktan çapak fırlama tehlikesi mevcuttur. Bu tehlikeyi bertaraf etmek için Şekil 4’de görüldüğü gibi tezgâh tablasının etrafını kabin ile kapatmak yeterli olacaktır.

    4.jpg
    Şekil 5. Metal Malzemeler İçin Kullanılan Şerit Testere.


    5.jpg
    Şekil 6. Ahşap Malzemeler İçin Kullanılan Şerit Testere.

    Operasyon bölgesinin dışında kalan kısımlar ile kasnaklar sabit koruyucular ile tamamıyla kapatılmalıdır. Buna, şerit testerenin tablanın altında kalan kısmı da dahildir.

    6.jpg
    Şekil 7. Koruyuculu Bir Daire Testere.

    Ahşap işlemede kullanılan ve tezgâh üzerinde sabit durarak ahşap malzemenin üzerine ittirilmesiyle kesme işlemi yapan daire testereler için Şekil 8’de görüldüğü gibi ayarlanabilen koruyucuya ek olarak ahşap tozlarına ve talaşa karşı uygun aspirasyon tertibatı da kullanılmalıdır.


    7.jpg
    Şekil 8. Aspirasyon Sistemli Koruyucu.

    Planyalarda da Şekil 9’da görüldüğü gibi kendi kendine ayarlanabilen koruyucuların kullanılması gerekmektedir. Yine bu koruyucuların yatay yönden gelebilecek çarpma tehlikelerine karşı yetersiz kalabileceği unutulmamalıdır.

    Bütün bu koruyucu donanımlara ek olarak kısa parçalarda ve malzemenin son kısımlarında işlem sırasında yönlendirme tutamaklarının kullanılması gerekmektedir.

    8.jpg
    Şekil 9. Planya Tezgâhında Kendi Kendine Ayarlanabilen Koruyucu.

    9.jpg
    Şekil 10. Taşlamada Oluşabilecek Tehlikeler.

    Taşlama motorunda bulunan tehlikelere karşı aşağıdaki makine koruyucularını kullanmak gerekmektedir:

    • İş parçası dayanağı,
    • Kıvılcıma karşı koruyucu camlar,
    • Yan kapak koruyucusu.

    10.jpg
    Şekil 11. Koruyuculu Bir Taşlama Motoru.

    11.jpg
    Şekil 12. CNC Torna Tezgâhı.

    İş parçasını bağlayıp işleme yöntemini bilgisayara girdikten sonra çalışanın herhangi bir müdahalesini gerektirmediği için güvenli tezgâhlardır. Fakat tamamıyla tehlikesiz değillerdir. Bu tezgâhlardaki en büyük tehlike işlem sırasında çalışanın kabin kapısını açmasıdır. Bu nedenle kabin kapısında işlem sırasında açılması durumunda tezgâhın gücünü keserek işlemi durduran siviç (switch) sistemi bulunmalıdır. Veya işlem başladıktan sonra işlem bitene kadar kapının açılmasına izin vermeyen özel kilit sistemleri de kullanılabilir. Kısaca, bu tür tezgahlarda kilitlemeli koruyucular kullanılmalıdır.

    Ne var ki bu sistemler tasarım aşamasında düşünülerek tezgah ile birlikte üretilmekte ve kullanıcıya sunulmaktadır fakat çalışanların ayar yapma, parça sıfırlama gibi bahanelerle bu koruyucu sistemleri devre dışı bıraktığı görülmektedir.

    Ayar yapma, parça sıfırlama gibi durumlarda kabin kapısını açmak gerekebilir. Zaten bu işlemler sırasında tezgâh hızı çok düşük olduğu için tehlike arz etmemektedir. Fakat bu tür işlemler için koruyucu sistemleri tümüyle devre dışı bırakmak çözüm değildir. Bu gibi durumlara karşı çözüm ise; ayar yaparken koruyucu sistemleri çalıştırmayacak, parça işlenirken aktif hale getirecek iki aşamalı bir programlama yapmaktır.

    12.jpg
    Şekil 13. Çeşitli Dönen Ekipmanlara Ait Sabit Koruyucular.

    Kaynak : TORNA VE CNC TEZGAHLARDA İŞ GÜVENLİĞİ TEDBİRLERİ
     
    Son düzenleme: 15 Ekim 2016
    fevziye uz ve Orhan YILMAZ bunu beğendi.
  2. Fatih Özcan

    Fatih Özcan Site Kurucusu Site Kurucusu

    Mesajlar:
    1.105
    Makine ve Tezgahların Koruyucuları

    İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nde iş ekipmanlarında bulunacak asgari gerekleri anlatan Ek I’ in, 2.8 maddesine göre iş ekipmanının hareketli parçalarıyla mekanik temas riskinin kazaya yol açabileceği hallerde; iş ekipmanı, tehlikeli bölgeye ulaşmayı önlemeli veya bu bölgeye ulaşılmadan önce hareketli parçaların durdurulmasını sağlayacak uygun koruyucular veya koruma donanımı ile donatılmalıdır.

    Uygun koruyucuların veya koruma donanımlarının nasıl olacağı sorusunun cevabını yine aynı yönetmeliğin bir sonraki maddesinde bulabiliriz. 2.8.1’e göre koruyucular ve koruma donanımı;
    a) Sağlam yapıda olur,
    b) İlave bir tehlikeye sebep olmayacak özellikte olur,
    c) Kolayca yerinden çıkarılmayacak veya etkisiz hale getirilemeyecek şekilde olur,
    ç) Tehlike bölgesinden yeterli uzaklıkta bulunur,
    d)Ekipmanın görülmesi gereken operasyon noktalarına engel olmayacak özellikte olur,
    e) Sadece işlem yapılan alana erişimi kısıtlar ve bunların çıkarılmasına gerek kalmadan parça takılması, sökülmesi ve bakımı için gerekli işlemlerin yapılması mümkün olur.

    Endüstride kullanılan sayısız çeşitlilikte makine ve ekipman için çok çeşitli tipte koruyucular tasarlanmıştır. Makinelerden kaynaklanan tehlikelere ve yapılan üretime göre tasarlanan koruyucuları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.
    • Sabit koruyucular
    • Ayarlanabilir koruyucular
    • Kendi kendine ayarlanabilen koruyucular
    • Kilitlemeli koruyucular
    • Kumanda tipi koruyucular
    • Otomatik koruyucular
    • Yaklaşma koruyucular
    • Durdurma veya Ters Döndürme sistemi
      • Mekanik durdurma sistemi
      • Foto – Elektrik durdurma sistemi
      • Basınca duyarlı taban
      • Kapasitif ve Ultrasonik aygıtlar
    • İki elle kumanda sistemi
    • Eylemsizlik koruyucu sistemi
      • Dönmeyi (rotasyonu) algılayan aletler
      • Zamanlama aygıtları
        • Gecikmeli anahtarlar
        • Otomatik geciktirme cıvatası
        • Elle çalışan geciktirme cıvatası
      • Mekanik engelleme aygıtları
        • Yatay hareketli tabla
        • Düşey hareketli tabla
      • Koruyucu tabla
      • Besleme ve çıkarma aygıtları
    Bu kadar çok çeşitlilikte koruyucu olmasına karşın genel itibariyle çalışma prensipleri aynı olduklarından belli başlı koruyucu tiplerine değinmek yeterli olacaktır.

    1.jpg
    Şekil 1. Kayış-Kasnak Koruyucusu.

    Bazı durumlarda koruyucunun arasından makineye malzeme beslemek gerekebilir. Yani işlenecek parçanın operasyon bölgesine ulaştırılması için koruyucunun arasından sürülmesi gerekebilir. Genelde pres tezgahlarında karşılaştığımız bir üretim yöntemidir. Bu gibi durumlarda yapılması gereken koruyucu üzerinde sadece işlenecek malzemenin geçebileceği kadar bir açıklık bırakmaktır. Bu açıklık malzeme ile birlikte el ya da parmakların giremeyeceği kadar dar olmalıdır. Buna rağmen tehlikeli bölgeye ulaşım engellenemiyorsa besleme yuvası kullanılabilir.

    2.jpg
    Şekil 2. Malzeme Beslemeli Koruyucu.

    Şekil 2’de görüldüğü üzere pres makinesinin operasyon bölgesi sabit bir koruyucu içine alınmıştır. Aynı zamanda bu koruyucu işlenecek malzemenin içeriye girmesine müsaade etmektedir. Bir taraftan giren işlenecek parça diğer taraftan işlem görmüş bir şekilde çıkmaktadır. Bu şekilde çalışanın riskten uzaklaşması sağlanmıştır.

    Aynı makinede farklı boyutlarda parça işlenmesinin gerektiği durumlarda ise yukarıdaki gibi sabit koruyucular kullanmak mümkün olmayacaktır. Bu gibi durumlarda ayarlanabilir koruyucuların kullanılması gerekir.

    3.jpg
    Şekil 3. Pres Makinesinde Ayarlanabilen Barlar.

    4.jpg
    Şekil 4. Matkap Tezgâhı İçin Ayarlanabilir Koruyucu.

    Ayarlanabilen koruyucular çok farklı tiplerde olabilmektedir. Örneğin bir pres makinesi için Şekil 3’de görüldüğü gibi besleme yapılırken işlenecek parçanın boyutlarına göre ayarlanabilen açıklıkları bulunan bir koruyucu olmalıdır. Şekil 4’de ise daha çok kullanılan takıma göre ayar yapılan bir koruyucu görülmektedir.

    5.jpg
    Şekil 5. Daire Testerede Kendi Kendine Ayarlanabilen Koruyucu.

    Kendi kendine ayarlanabilen koruyuculara en iyi örnekler Şekil 5 ve Şekil 6’da görülen daire testere ve planya tezgâhlarındaki uygulamalardır. İkisinde de görüldüğü üzere koruyucu sistem gelen malzemenin ittirmesiyle işlem sırasında açılmaktadır. Daire testerede malzemenin kalınlığına göre testerenin bir kısmı açıkta kalabilmektedir. Planya tezgâhında ise planya yapan kesici dönen aksam, işlem sırasında işlenen malzemenin altında kaldığı için güvenli bir çalışma ortamı sağlanmıştır.

    6.jpg
    Şekil 6. Planya Tezgâhında Kendi Kendine Ayarlanabilen Koruyucu.

    Bu tür koruyucuların etkinliğine rağmen yine de bütün riskler ortadan kalkmış değildir. İşlenecek malzemenin ittirmesiyle açılan koruyucu sistem çalışanın çarpması sonucu da açılabilir. Bu tür koruyucular dikey yönlerden gelebilecek temasları mükemmel bir şekilde önleyebilseler de yatay yönlerden gelebilecek temaslarda yetersiz kalabilirler.

    7.jpg
    Şekil 7. Otomatik Beslemeli Bir Makinada Kilitlemeli Koruyucu.

    8.jpg
    Şekil 8. Pres Makinesinde Kilitlemeli Koruyucu.

    Kaynak : TORNA VE CNC TEZGAHLARDA İŞ GÜVENLİĞİ TEDBİRLERİ
     
    Son düzenleme: 15 Ekim 2016
    fevziye uz ve Orhan YILMAZ bunu beğendi.