Metallerin Boya Hazırlama Işleri Ve Iş Sağlığı Ve Güvenliği Kuralları

Konu, 'Diğer Tehlikeler' kısmında Fatih Özcan tarafından paylaşıldı.

  1. Fatih Özcan

    Fatih Özcan Site Kurucusu Site Kurucusu

    Mesajlar:
    1.105
    Sanayide ve gündelik hayatımızın her bölümünde kullandığımız metaller oksitlenmeye (paslanma) maruz kalmaktadır. Metalleri paslanmaya karşı korumanın en önemli yöntemi boyamadır. Neredeyse her sanayi işyerinde boyama prosesi bulunmaktadır. Bu çalışmada metallerin boyaya hazırlanması ve boyanması işleminden bahsedilerek bu alanlarda alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemleri anlatılmaya çalışılacaktır.

    Metal yüzeylerinin boyanmasında boya uygulama sırası son derece önemlidir. Bu sıralama;
    • Yüzey hazırlığı,
    • Astarlama – Macunlama,
    • Boyama
    • Kurutma (Fırınlama)
    şeklindedir.

    Yüzey Hazırlama
    Boyadan önce, boya yapılacak metal yüzeyin özenle temizlenmesi gerekir. Boya uygulamasında seçtiğimiz boya ne kadar iyi olursa olsun, tatbik edilecek yüzey temiz olmazsa iyi boyama sonucu elde edilemeyecek yüzeyde boya kabarıp ve dökülmeye başlayacaktır.

    Yüzey hazırlamada metal yüzeyindeki kir, pas vb. çeşitli etmenler ortadan kaldırılmaktadır. Metal yüzeylerindeki etmenleri ortadan kaldırmak için çeşitli temizleme yöntemi vardır. Bunlar genel hatları ile Zımparalama, Kumlama veya Daldırma İle Yüzey Hazırlamadır.

    Zımparalama
    Boya yapılacak yüzeyin temizlenmesi ve düzgün hale getirilmesi için uygulanabilecek ilk yöntem aşındırıcılar ile kaplı kâğıt veya bez gereçlerden oluşan zımpara kâğıtları veya motorlar ile tahrik edilen zımpara bantlarının makine uygulamalarıdır. En temel hatları ile kaba zımparalama ve ince zımparalama olarak uygulanır. Tane sıklığı arttıkça ince, azaldıkça kaba zımpara olarak adlandırılır.

    İş sağlığı ve güvenliği açısından zımparalama işlemlerinde en temel risk makine uygulamalarında yüksek hızda hareket eden zımpara bölümünün çalışanların elbiselerine veya saçlarına dolanması veya doğrudan hareketli aksama temas sonucu zarar vermesidir. Bu sebeple zımpara makinalarının koruyucularının çıkarılmaması ve sadece gerekli olduğu kadar bir alanın açıkta bırakılması gerekmektedir.
    1.png



    Kumlama
    Boyama işlemine yüzey hazırlığı için kullanılan bir diğer yöntem kumlamadır. Küçük ve az sayıda parça için zımparalama işlemi kullanılırken büyük ebatlı düz yüzeyler için ve çok sayıda küçük parça için kumlama yöntemi kullanılır. Temel olarak kumlama yüksek basınçlı hava yardımı ile kumun (çelik grit, bazalt, silis kumu, kuvars vb)parça üzerine fırlatılarak, parça üzerindeki katmanı (pas, kir vb) aşındırılmasıdır.

    2.png

    Kumlama işlemi genel olarak kumlama makinalarında yapılır. Kumlama makinasında kumun ulaşamadığı yerler için çalışanlar el tabancaları ile kumlama işlemini tamamlarlar. Kumlama işlemine iş sağlığı ve güvenliği açısından bakıldığında birkaç temel hususa özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir.

    • Kumlama makinasından kumların etrafa sıçraması sonucu zemin kayganlaşmaktadır. Bu sebeple kumun etrafa yayıldığı yerler kapatılmalı ve zeminde kayganlaşma olma ihtimaline karşı uyarı işaretleri konulmalıdır.
    3.png

    • Büyük ebatlı parçaların kumlandığı makinalarda parça hareketli iken küçük ebatlı parçaların kumlanmasında ise makinanın tablası hareket halindedir. İş sağlığı ve güvenliği yönünden bakılınca bazı kumlama makinalarının döner tablası ile temas riski söz konusu olabilir. En çok dikkat edilmesi gereken husus ise makinanın çalışması esnasında kapağının açılmaması için gerekli önlemlerin alınmasıdır.
    4.png
    • Son olarak ise kumlama makinalarında kumun ulaşmadığı noktaların kumlama işlemi için veya kumlama makinası bulunmayan işyerlerinde seyyar olarak kumlama yapılmaktadır. Seyyar kumlama işleminde etrafa kum saçılması büyük olasılıktır. Bu sebeple kumlama yapılan alanın izole edilmesi ve çalışma sonrası ortam temizliğinin yapılması iş güvenliği açışından çok önemlidir. Seyyar kumlama yapacak personelin tam vücut koruyucusu giymesi ve yaptığı işle ilgili eğitimini alması gerekmektedir.
    5.png

    Daldırma ile yüzey hazırlama
    Boyama işleminden önce yüzeyinin hazırlanması gereken parçalar girift yapılarda ve tasarımı gereği yüzeyinde boşluklar bulunduruyor ise zımparalama ve kumlama yöntemi kullanılamayacağı için parçalar çeşitli kimyasallara daldırılarak yüzeylerindeki kir ve pas uzaklaştırılır. Bu yöntem görselliğin daha çok ön plana çıktığı sektörlerde özellikle otomotiv sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır.

    6.png

    Daldırma işleminde kullanılan havuzlar genelde sıcak olmakta ve kullanılan kimyasallar buharlaşarak ortama yayılmaktadır. İş sağlığı ve güvenliği açısında bakıldığında daldırma havuzlarına düşmenin önlenmesi ilk önceliktir. Bunun için yeterli yükseklikte ve çift şerit (ana ve ara korkuluk) olacak şekilde imal edilecek korkuluklar kullanılmalıdır. Havuzlara yükleme ve boşaltma işleminin yapıldığı vinçlerin bakımına önem verilmeli, kancalarının emniyet mandallarının işe başlamadan kontrolü ve gerekli ikaz ve uyarı levhalarının kullanılması en çok dikkat edilmesi gereken hususlardır.

    Astarlama ve Macunlama
    Metallerin boyanması uygulamasının ikinci aşaması yüzeydeki pürüzlülüklerin giderilmesi ve son kat boya uygulamasına zemin hazırlanması için astar boyama ve macunlama işlemidir. Görselliğin çok önemli olmadığı imalatlarda bu aşama genellikle kullanılmamaktadır.

    Astar boya uygulamasının amaçlarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
    • İmalat esnasında meydana gelen yüzey pürüzlerini gidermek,
    • Son kat boya için yüzeyi hazırlayıp iyi bir birleşme sağlamak,
    • Son kat boyaya parlaklık sağlamak,
    • Oksitlenmeyi önlemek,
    • Boyanın ve tatbik edilen malzemenin kullanım ömrünü uzatmak.

    Metal yüzeyinin estetik açıdan daha güzel ve parlak olması isteniyor ise astar boyama metal yüzeyindeki derin çizikleri, zımparalama veya kumlama yönteminden kaynaklanan pürüzlülükleri kapatmaya yetmez. Bu durumda boyama işleminden önce iyi bir alt yüzey sağlamak için macunlama işleminin uygulanması gerekir. Macunlama işleminde, macun yapılacak yönteme göre ıspatula veya tabanca kullanılır.

    7.png

    İş sağlığı ve güvenliği açısından bakıldığında en temel husus macunlama işleminin yapıldığı ortamın iyi havalandırılmasıdır. Macunlamada kullanılan kimyasalların tutuşma sıcaklıkları düşük olduğundan etrafta ateşleyici etkenler (seyyar ısıtıcı, sigara, saplama yöntemi ile priz bağlantısı vb) bulunmamalıdır. Bunlarla ilgili riskler gerekli eğitimler verilmeli ve uyarı levhaları asılmalıdır.

    Özellikle polyester macunlar ile sertleştirici tepkimeye girmekte ve yangına neden olmaktadır. Bu tip macun kullanılıyor ise macun ve sertleştirici aynı kapta tutulmamalıdır.

    Kaynak : IERO
     
    Orhan YILMAZ bunu beğendi.
  2. Fatih Özcan

    Fatih Özcan Site Kurucusu Site Kurucusu

    Mesajlar:
    1.105
    Metallerin Boyama İşlemi
    Herhangi bir yüzeyin üzerine uygulandığında, yüzeyi dış etkilerden koruyan ve estetik bir güzel görünüm veren malzemelere boya denmektedir. Kapı, pencere, balkon ve merdiven parmaklıkları, su depoları, panjurlar, büyük depolar, makina imalatları, fabrikalarda metal yüzeyler, köprüler, yapı konstrüksiyonları vb. daha birçok alanlardaki metal yüzeyler fiziksel veya kimyasal olarak dış etkenlere maruz kalmakta ve bu etkiler çürüme, kirlenme ve paslanmaya sebep vermektedir. Bu olumsuzluklara karşı bu yüzeylerin korunması amacı ile boya uygulaması yapılmaktadır.

    Boyalar temel olarak akışkan boya ve toz boya olmak üzere ikiye ayrılabilir. Akışkan boyalar sentetik, selülozik ve yağlı boya şeklinde olabilir. Akışkan boyalar uygulamadan önce inceltilerek kullanılır. Bu inceltme işleminde boyanın çeşidine göre su veya solvent (tiner ve benzeri) denilen kimyasallar kullanılır.

    Sanayimizde ekonomik oldukları için solvent bazlı boyalar daha çok kullanılmaktadır. Bu sebeple iş sağlığı ve güvenliği açısından dikkatli olunmalı ve önlem alınmasını gerektirmektedir. Solventler içerdikleri benzen sebebiyle tehlikelidirler. Benzen ve türevi kimyasalların tutuşma sıcaklıkları çok düşüktür, ayrıca bağımlılık ve kansere sebep olurlar. Toluen içerikli solventler kullanılarak bu riski azaltmak mümkündür. Benzen yerine toluen içerikli solvent kullanarak ikame yapmak ilk öncelik olmalıdır.

    Boyalar kolay tutuşabildikleri için metal kaplarda ve ağzı kapalı olarak depolanmalıdırlar. İş sağlığı yönünden boyalarda dikkat edilmesi gereken kurşun içerikli olup olmadıklarıdır. Kurşun içerikli boyalar kurşun zehirlenmesine sebebiyet verdiğinden kurşunsuz boya kullanılması gerekmekedir.

    1.png

    Boyama işlemi genel olarak 4 başlıkta toplanabilir.
    1. Fırça Yöntemi
    2. Daldırma Yöntemi
    3. Perde Yöntemi (perde seklinde akan boya altından parça geçer)
    4. Püskürtme Yöntemi
    Havalı Püskürtme, Havasız Püskürtme, Elektrostatik Püskürtme

    Günümüz sanayisinde en çok kullanılan yöntem püskürtme yöntemi ile boyamadır. Havalı püskürtme ile boyama ve elektrostatik olarak boyama yöntemleriyle sıkça karşılaşılmak mümkündür.

    Havalı püskürtme yöntemi hava ile basınçlandırılan boyanın boya tabancası ile tatbik edilmesi suretiyle yapılmaktadır. Uygulama esnasında çevreye çok fazla boya ve solvent saçılmaktadır. Bu sebeple boyamanın uygulama kabinlerinde veya açık alanda yapılması gerekmektedir. Bu yöntemde uygulayıcının maske ve benzeri kişisel korucu ekipmanlarını kullanması olmazsa olmazlardandır.

    2.png

    Bir diğer en çok karşılaşılan boyama yöntemi elektrostatik toz boyamasıdır. Elektrostatik boyama, farklı elektrikle yüklenmiş cisimlerin birbirini çekmesi prensibine dayanır. Boya deposundan emilen toz boya, hortumdan tabancaya taşınır. Tabancada toz taneciklerini (negatif) yüklenir ve topraklama ile pozitif hale gelen parçayı sarar. Daha sonra fırınlama işlemi ile yüzeye tutunan toz boyanın yapışması sağlanır. Bu boyama sisteminde solvent kullanılmamaktadır. Bu sebeple iş sağlığı açısından çok daha iyi bir uygulamadır. Elektrostatik boyamada fazla toz boya tekrar kullanılabildiği için daha ekonomik ve verimi yüksek bir uygulamadır.

    Elektrostatik boyamada öne çıkan temel iş güvenliği riski elektrik çarpmalarıdır. Yüksek voltajlarda (50-125 kV) çalışılan bu yöntemde elektrostatik yöntem tabanca marifeti ile uygulanmaktadır. Bu sebeple elektrostatik boyamada tabanca gövdesi muhakkak topraklanmalı, operatör topraklanması yapılan boya tabancasını çıplak el ile tutmalı ve yalıtkan ayakkabı giymemelidir.

    3.png

    Kurutma (Fırınlama)
    Boyama işleminden sonra boyanın kuruması gerekmektedir. Akışkan boyalarda boya içindeki solventin uçucu özelliği kullanılarak bünyeden atılması sağlanmaktadır. Bu kurutma işlemi genelde kurumaya bırakmak sureti ile gerçekleşir. Toz boya uygulamasında ise boyanın boyama yüzeyine yapışması için 200 derecede fırınlama yapılması gerekmektedir.

    Kurutma işlemi bant sistemi üretimlerde askıdaki parçanın fırın içinde gezmesi suretiyle olurken. Daha küçük işletmelerde kurutma fırınlarının içerisine parçaların konularak fırınlanması ile gerçekleşir. İş sağlığı ve güvenliği açısından bakıldığında kurutma fırınlarının kapılarının içeriden açılabilecek şekilde olması veya çalışanın içeride kalmaması için uygun sistemin kurulması gerekmektedir. Fırın dışarısında ise yüksek sıcaklık uyarı işaretlemeleri yapılmalıdır.

    4.png

    Metal Boyahanelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yaklaşımları
    Yukarıda genel hatları ile metal sektöründe boya işleminin uygulamalarından ve aşamalarından genel hatları ile bahsedildi. İş sağlığı ve güveliği açısından boyahanelerde olması muhtemel riskleri aşağıda belirtildiği gibi sıralamak ve değerlendirmek gerekir.

    • Yüzey hazırlama işlemlerinde hareketli kısımlar ile temas riski olabileceği için taşlama ve zımparalama tezgâhlarının koruyucularının takılı olarak kullanılması gerekmektedir.
    • Kumlama işlemlerinde kumun etrafa saçılması sonucu zeminin kayganlaşma ihtimaline karşı önlemler alınmalı, kapalı sistem kumlama makinalarında ise makinanın çalışması esnasında kapağının açılması engellenmelidir.
    • Boyahanelerde gerek macunlama gerek astar ve son kat boyama işlemlerinde en önemli husus uygun bir havalandırma sisteminin kurulmasıdır. Günümüz sanayisinde karşılaşılabilecek en büyük sorun uygun havalandırma sistemlerinin bulunmamasıdır.
    Havalandırmanın olmadığı elektrostatik toz boyamasında toz patlaması riski, solvent bazlı boyamalarda ise (solventin kolay tutuşabilir özelliğinden dolayı) yangın ve patlama riski büyük ölçüde önem arz etmektedir.
    Boya ve solvent buharı havadan ağırdırlar ve boyama esnasında zemine çökerler. Bu sebeple boyahanelerde havalandırma üstten hava girişi zeminden hava çıkışı olacak şekilde yukarıdan aşağıya doğru tatbik edilmelidir. Havalandırma sisteminin saatte en az 6 tam hava değişimi yapabilecek şekilde tasarlanması ve uygulanması gerekmektedir.
    Havalandırma sistemi emilen havanın filtrelerden geçirilmesi veya su perdesi yöntemlerinde birisi seçilebilir. Filtreli sistemlerde dikkat edilecek husus filtrelerin sıkça değiştirilmesi ve bu filtre değişimlerinin kayıt altına alınmasıdır.​
    • Boyahanelerde yukarıda bahsedilen patlama ve yangın riski sebebiyle tutuşturucu kaynakların ortamdan uzaklaştırılması bir diğer hayatı önlemdir. Boya yapılan mahalde exproof (alev sızdırmaz) özellikte olmayan motorların, prizlerin, armatürlerin ve armatür anahtarlarının bulunmaması gerekmektedir.
    Sanayimizde karşılaşılan önemli bir hata ise boya yapılan bölümün yakınlarına kaynak ve kesme tezgâhlarının yerleştirilmesidir. Kaynak ve kesme işlemlerinden sıçrayabilecek kıvılcımların olası bir yangın ve patlamaya sebep olma ihtimaline karşı işyeri yerleşiminde bu bölümler boya yapılan yerin uzağına yerleştirilmelidir.​
    • Boyahanelerde dikkat edilecek bir diğer husus ise aktif bir yangın söndürme sisteminin mevcut bulunmasıdır. Boyahane yangınları B tipi sıvı madde yangınlarıdır. Bu sebeple su ve klasik yangın söndürme cihazları ile müdahale edilmemeleri gerekmektedir. Boya yapılan bölümlere boğucu söndürme prensibi ile imal edilmiş olan kuru kimyevi tozlu veya CO2 Gazlı söndürme cihazları yerleştirilmelidir.
    • Boyahanelere iş sağlığı yönünden bakıldığında kurşun içerikli boyalardan kaynaklanan kurşun zehirlenmesi (kesici dişlerde mavi çizgi, baygınlık, kaslara inme vb) ve solventlerden kaynaklanan bağımlılık ve kanser riski ön plana çıkmaktadır. Boyadan kaynaklanan meslek hastalığı tespiti ülkemizde yılda 30 kişiyi geçmemektedir. Bunun nedeni boya konusundaki bilincin ülkemizde çok az olmasındır.
    Bahsi geçen sağlık riskleri değerlendirildiğinde boyahanelerde ikame(değiştirme) yöntemine gitmek ilk tercih olmalıdır. Kurşun içerikli boyalar yerine kurşunsuz boya kullanmak ve benzen içerikli solvent yerine toluen içerikli solvent kullanmak veya su bazlı boya kullanmak yerinde ikame yöntemleri olacaktır.​
    • Uygun havalandırma ve ikame yöntemi ilk öncelik olarak uygulandıktan sonra çalışanlara da uygun kişisel koruyucu seçmek ve kullandırmak gerekmektedir. Kapalı ortamda yapılan boyama işlemlerinde oksijen beslemeli tam yüz maskesi, antistatik elbise ve eldiven(elektrostatik toz boyamada eldiven kullanılmaz), açık alanda veya havalandırmalı alanda çalışanlara ise FFP2 tipi maske verilmelidir.
    Toz boyama ve boya öncesi yüzey hazırlama işlemlerinde ise FFP1 tipi toz maskeleri yeterli olmaktadır.​
    • Kurutma fırınlarında çalışanın fırın içerisinde mahsur kalmasına karşı kapılar içeriden açılabilecek şekilde tesis edilmeli veya çalışanın içeride kalmasını engelleyecek bir önlem alınmalıdır.
    • Boyama işlemi yapılan bütün işyerlerinde işyerinden izole edilmiş ayrı birkimyasal depolama alanının bulunması gerekmektedir. Boyalar ve solventler işyerinde gereğinden fazla bulunmamalı ve gelişi güzel depolanmamalıdır. Ayrıca boya ve solventler metal kaplarda depolanmalı, plastik kaplarda boya ve solvent karıştırmalı, taşıma işlemi yapılmamalıdır.
    • Boyahanelerde çalışanlara temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin yanında işleri ile ilgili yukarıda belirtilen diğer risklerinde öncelikli olarak anlatılması, kısa ve öz talimatlar haline getirilip işyerinin gerekli yerlerine asılması gerekmektedir. Çalışanların kişisel koruyucularını nasıl kullanacakları uygulamalı olarak anlatılmalıdır.
    Kaynak : http://isgtedbir.com/kimya/metal-boyama/boya-hazirlik/
     
    Orhan YILMAZ bunu beğendi.
  3. noname

    noname isgTR Üyesi

    Mesajlar:
    26