Yanık, Donma Ve Sıcak Çarpmasında Ilkyardım

Konu, 'İşyerinde Sağlık ve İlkyardım Eğitimi' kısmında Fatih Özcan tarafından paylaşıldı.

  1. Fatih Özcan

    Fatih Özcan Site Kurucusu Site Kurucusu

    Mesajlar:
    1.105
    Yanık nedir?
    Herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasıdır. Yanık, genellikle sıcak su veya buhar teması sonucu meydana geldiği gibi, sıcak katı maddelerle temas, asit/alkali gibi kimyasal maddelerle temas, elektrik akımı etkisi yada radyasyon nedeni ile de oluşabilir.

    Kaç çeşit yanık vardır?
    Fiziksel yanıklar:
    Isı ile oluşan yanıklar
    Elektrik nedeni ile oluşan yanıklar
    Işın ile oluşan yanıklar
    Sürtünme ile oluşan yanıklar
    Donma sonucu oluşan yanıklar

    Kimyasal yanıklar:
    Asit alkali madde ile oluşan yanıklar

    Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir?
    Derinlik
    Yaygınlık
    Kritik alanların yanması( eller, ayaklar, yüz ve genital alanlar)
    Enfeksiyon riski
    Yaş
    Solunum yoluyla görülen zarar
    Önceden var olan hastalıklar
    Yanıkların sınıflandırılması

    1. derece yanık:
    Deride kızarıklık, ağrı, yanık bölgede ödem vardır. Yaklaşık 48 saatte iyileşir.Güneş yanığı 1. derece yanığa iyi bir örnektir.

    2. derece yanık:
    Deride içi su dolu kabarcıklar (bül) vardır. Ağrılıdır. Derinin kendini yenilemesi ile kendi kendine iyileşir. Deride renk değişikliği vardır iz kalabilir.

    3. derece yanık:
    Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir. Özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar üzerinde etkisi görülür. Beyaz ve kahverengiden siyah renge kadar aşamaları vardır. Sinirler zarar gördüğü için ağrı olmayabilir.

    Yanığın vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir?
    Yanık, derinliği, yaygınlığı ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemlerde işleyiş bozukluğuna yol açar.
    Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelir.
    Hasta/yaralının kendi vücudunda bulunan mikrop ve toksinlerle enfeksiyon oluşur.
    Isı ile oluşan yanıklarda ilkyardım uygulanması:
    Kişi hala yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir.
    Hasta/yaralının üzeri battaniye yada bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır,
    Yaşam belirtileri değerlendirilir (ABC),
    Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir,
    Yanık bölge en az 20 dakika soğuk su altında tutulur (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı çok olacağından önerilmez),
    Ödem oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır,
    Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır,
    Takılan yerler varsa kesilir,
    Hijyen ve temizliğe dikkat edilir,
    Su toplamış yerler patlatılmaz,
    Yanık üzerine ilaç yada yanık merhemi gibi maddeler de sürülmemelidir,
    Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür,
    Hasta/yaralı battaniye ile örtülür,
    Yanık bölgeler birlikte bandaj yapılmamalıdır,
    Yanık geniş ve sağlık kuruluşu uzaksa hasta / yaralının kusması yoksa bilinçliyse ağızdan sıvı verilerek sıvı kaybı önlenir,
    Tıbbi yardım istenir (112).

    Kimyasal yanıklarda ilkyardım uygulanması:
    Derinin kimyasal yaralanmaları

    Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir,
    Bölge bol tazyiksiz suyla, en az 15-20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır,
    Giysiler çıkarılmalıdır,
    Hasta/yaralı örtülmelidir,
    Tıbbi yardım istenmelidir (112).

    Elektrik yanıklarında ilkyardım uygulanması:
    Soğukkanlı ve sakin olunmalıdır,
    Hasta/yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmelidir, akımı kesme imkanı yoksa tahta çubuk yada ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir,
    Hasta/yaralının ABC’si değerlendirilmelidir,
    Hasta/yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir,
    Hasta/yaralı hareket ettirilmemelidir,
    Hasar gören bölgenin üzeri temiz bir bezle örtülmelidir,
    Tıbbi yardım istenmelidir (112).

    Sıcak çarpması belirtileri nelerdir?
    Yüksek derecede ısı ve nem sonucu vücut ısısının ayarlanamaması sonucu ortaya bazı bozukluklar çıkar. Sıcak çarpmasının belirtileri şunlardır:
    Adale krampları
    Güçsüzlük, yorgunluk
    Baş dönmesi
    Davranış bozukluğu, sinirlilik
    Solgun ve sıcak deri
    Bol terleme (daha sonra azalır)
    Mide krampları, kusma, bulantı
    Bilinç kaybı, hayal görme
    Hızlı nabız
    Sıcak çarpmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
    Hasta serin ve havadar bir yere alınır,
    Giysiler çıkarılır,
    Sonra hastanın üstüne ıslak havlu ve çarşaflar konulur.
    Sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir,
    Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için sıvı yada soda içirilir.

    Sıcak çarpmasında risk grupları var mıdır?
    Sıcak çarpması için özel bir risk grubu bulunmamakla beraber, diğer hastalık yada yaralanmalar için hassas olan kişiler, sıcaktan da diğer kişilere göre daha çok etkilenirler. Bu kişiler;
    Kalp hastaları
    Tansiyon hastaları
    Diyabet hastaları
    Kanser hastaları
    Normal kilosunun çok altında ve çok üzerinde olanlar
    Psikolojik yada psikiyatrik rahatsızlığı olanlar
    Böbrek hastaları
    65 yaş üzeri kişiler
    5 yaş altı çocuklar
    Hamileler
    Sürekli ve bilinçsiz diyet uygulayanlar
    Yeterli miktarda su içmeyenler

    Sıcak yaz günlerinde güneş çarpmasından korunmak için alınması gereken önlemler nelerdir?
    Özellikle şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye gibi güneş ışığından koruyacak aksesuarlar kullanılmalıdır,
    Mevsim şartlarına uygun, terletmeyen, açık renkli ve hafif giysiler giyilmelidir,
    Bol miktarda sıvı tüketilmelidir,
    Vücut temiz tutulmalıdır,
    Her öğünde yeteri miktarda gıda alınmalıdır,
    Gereksiz ve bilinçsiz ilaç kullanılmamalıdır,
    Direk güneş ışığında kalınmamalıdır,
    Kapalı mekanların düzenli aralıklarla havalandırılmasına özen gösterilmelidir.

    Soğuğa Maruz Kalma:
    Donuk belirtileri nelerdir ?
    Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve dokularda kanın pıhtılaşması ile dokuda hasar oluşur. Donmalar şu şekilde derecelendirilir.

    Birinci derece:
    En hafif şeklidir. Erken müdahale edilirse hızla iyileşir.
    Deride solukluk, soğukluk hissi olur,
    Uyuşukluk ve halsizlik görülür,
    Daha sonra kızarıklık ve iğnelenme hissi oluşur.

    İkinci derece:
    Soğuğun sürekli olması ile belirtiler belirginleşir.
    Zarar gören bölgede gerginlik hissi olur,
    Ödem, şişkinlik, ağrı ve içi su dolu kabarcıklar (bül) meydana gelir,
    Su toplanması iyileşirken siyah kabuklara dönüşür.
    Üçüncü derece: Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır.
    Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.

    Donukta ilkyardım nasıl olmalıdır ?
    Hasta/yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir,
    Sakinleştirilir, kesin istirahata alınır ve hareket ettirilmez,
    Islak giysiler çıkarılır; hasta/yaralı kurulanır ve hasta/yaralı kuru sıcak battaniyelerle örtülmelidir.
    Sıcak içecekler verilir,
    Su toplamış bölgeler patlatılmaz, bu bölgelerin üstü örtülür,
    Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır,
    El ve ayak doğal pozisyonda tutulur,
    Sıkı giysi ayakkabı veya dolaşım bozukluğuna neden olabilecek giysiler çıkarılmalıdır,
    Tıbbi yardım istenir (112).

    Kaynak : e-ilkyardim.org